„Największy indywidualny konsument energii w Europie” – właśnie na takie określenie zasłużyły sobie budynki, które odpowiadają aż za 40% zużycia energii i 36% emisji gazów cieplarnianych. Nic więc dziwnego, że to właśnie ten sektor znalazł się w centrum unijnych regulacji klimatycznych. Najbliższe lata przyniosą szereg zmian prawnych, które wpłyną na sposób projektowania, modernizacji i zarządzania budynkami, w tym systemami oświetleniowymi.
Najważniejsze z nich przedstawiamy poniżej wraz z kalendarium wdrożeń – żebyś Ty mógł się odpowiednio i z wyprzedzeniem przygotować na nowe przepisy.
Dyrektywa EPBD – nowe regulacje dla dekarbonizacji zasobów budowlanych
Dyrektywa EPBD (Energy Performance of Buildings Directive) stanowi kluczowy akt prawny Unii Europejskiej dotyczący charakterystyki energetycznej budynków. Jej znowelizowana wersja (UE 2024/1275) została przyjęta w 2024 roku i wpisuje się w cele pakietu „Gotowi na 55” oraz Europejskiego Zielonego Ładu. EPBD zakłada m.in.:
- stopniowe przechodzenie na budynki bezemisyjne (nowe obiekty publiczne od 2028 r., wszystkie nowe budynki mieszkaniowe i niemieszkalne od 2030 r.),
- zwiększenie tempa renowacji istniejących budynków, szczególnie tych o najgorszej charakterystyce energetycznej,
- obowiązkowe wdrażanie systemów automatyki i sterowania budynkiem (BACS), w tym automatycznego sterowania oświetleniem.
Automatyczne sterowanie oświetleniem – jak kształtują się wytyczne?
Przepisy jasno wskazują, które dokładnie budynki (o jakim progu mocy systemów technicznych) i w jakim terminie muszą wprowadzić automatyczne sterowanie oświetleniem:
- do 31 grudnia 2027 r. obowiązek obejmie budynki o mocy systemów technicznych powyżej 290 kW,
- do 31 grudnia 2029 r. obowiązek zostanie rozszerzony na budynki powyżej 70 kW.
Samo sterowanie to jednak nie wszystko – w celu optymalizacji oświetlenia wdrożone systemy BACS muszą również:
- monitorować, rejestrować i analizować zużycie energii,
- wykrywać straty efektywności w czasie rzeczywistym,
- wykrywać obecność w różnych strefach budynku,
- integrować się z innymi technicznymi instalacjami.
Na co ma się przełożyć dostosowanie do tego obowiązku? Wdrożenie automatycznego systemu sterowania oświetleniem ma zwiększyć komfort oraz bezpieczeństwo użytkowników, a także zapewnić redukcję kosztów eksploatacyjnych budynków.
Oświetlenie budynków – jakie jeszcze dyrektywy musisz mieć na uwadze?
Choć EPBD wysuwa się obecnie na pierwszy plan, nie jest jedyną regulacją wpływającą na rynek oświetleniowy, do których musisz się w najbliższym czasie dostosować. Istotne są również:
- Dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej (EED)
Dyrektywa EED nakłada na państwa członkowskie obowiązek zmniejszenia zużycia energii finalnej o co najmniej 1,5% rocznie do 2030 roku. Wskazuje również, że coroczna renowacja 3% budynków administracji publicznej musi spełniać minimalne wymagania efektywności energetycznej.
Nowe przepisy wymuszają na instytucjach publicznych zakup jedynie wysokoenergoszczędnych produktów, usług i budynków. Co więcej, przekładają się na konieczność modernizacji infrastruktury technicznej, w tym oświetleniowej, z wykorzystaniem technologii LED oraz inteligentnych systemów sterowania. Tym samym dyrektywa EED w praktyce wzmacnia wymagania EPBD.
- Dyrektywa ograniczająca użycie niebezpiecznych substancji w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (RoHS)
Wprowadzenie dyrektywy RoHS oznacza dla rynku oświetleniowego stopniowe, ale nieodwracalne wycofywanie konwencjonalnych źródeł światła. Już od 2023 roku obowiązuje zakaz wprowadzania do obrotu świetlówek T8, T5 oraz CFL-Ni. W 2027 roku wycofane mają zostać z kolei wysokoprężne lampy sodowe.
- Rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (ESPR)
Rozporządzenie ESPR obowiązuje od 2024 roku i wprowadza nowe podejście do projektowania produktów, w tym opraw i systemów oświetleniowych. Jego celem jest wspieranie gospodarki cyrkularnej oraz ograniczenie wpływu produktów na środowisko w całym cyklu życia. Aby spełnić wymogi ESPR, nowe oprawy i źródła światła muszą być łatwe w konserwacji i długotrwałe.
Kalendarium regulacji – co się zmieni i kiedy?
Aby ułatwić przygotowanie się do nadchodzących wymagań, poniżej przedstawiamy kalendarium kluczowych zmian:
29 maja 2026 – transpozycja EPBD do prawa krajowego
Państwa członkowskie Unii Europejskiej mają dwa lata na przeniesienie przepisów znowelizowanej w 2024 roku dyrektywy EPBD do prawa krajowego. Oznacza to, że w 2026 roku nowe wymagania zaczną funkcjonować w krajowych regulacjach, a inwestorzy i właściciele budynków będą musieli uwzględniać je w planach modernizacyjnych i inwestycyjnych.
29 maja 2026 – monitoring jakości środowiska wewnętrznego (IEQ)
Obowiązkowe stanie się monitorowanie jakości środowiska wewnętrznego (m.in. jakości powietrza, oświetlenia, komfortu cieplnego czy akustyki), w czym pomóc mają systemy automatyki i sterowania budynków.
24 lutego 2027 – wycofanie wysokoprężnych lamp sodowych
Od tej daty planowane jest wycofanie wysokoprężnych lamp sodowych, co przekłada się na konieczność wcześniejszego zaplanowania modernizacji oświetlenia.
30 czerwca 2027 – wskaźnik gotowości budynku do inteligencji (SRI)
Wprowadzony zostanie Smart Readiness Indicator, czyli wskaźnik oceniający, na ile budynek jest przygotowany do inteligentnego zarządzania energią i instalacjami technicznymi.
31 grudnia 2027 – automatyczne sterowanie oświetleniem w budynkach >290 kW
Do tego terminu budynki niemieszkalne o mocy zainstalowanej systemów technicznych powyżej 290 kW muszą zostać wyposażone w automatyczne sterowanie oświetleniem (BACS) z funkcją wykrywania obecności oraz integracją z innymi systemami budynku.
31 grudnia 2029 – rozszerzenie obowiązku automatycznego sterowania oświetleniem na budynki >70 kW
Oświetleniowe regulacje UE – podsumowanie
Nadchodzące regulacje UE jasno pokazują, że oświetlenie stanowi istotny element realizacji celów energetycznych i klimatycznych. Z tego powodu właściciele i zarządcy muszą myśleć długofalowo, by realizowane dzisiaj projekty i modernizacje nie tylko odpowiadały bieżącym potrzebom, ale również spełniały przyszłe wymagania.
W Signify na bieżąco śledzimy zmiany regulacyjne i pomagamy przygotować się na nadchodzące obowiązki. Skontaktuj się z naszymi ekspertami, aby sprawdzić, jak dostosować oświetlenie w Twoim budynku do nowych przepisów i zaplanować modernizację krok po kroku!